Kurmanci'de şimdiki zaman
Kurmanci'de şimdiki zaman di- öneki, fiilin şimdiki zaman gövdesi ve bir şahıs ekiyle kurulur: -im (ben), -î (sen), -e (o), -in (biz, siz, onlar). Örneğin "kirin" (yapmak) "ez dikim" (yapıyorum) olur.
Önek, gövde, ek
Şimdiki zaman gövdesi çoğu zaman mastardan farklıdır ve en iyisi her fiille birlikte öğrenmektir: kirin → k-, çûn → ç-, xwarin → xw-, dîtin → bîn-, xwendin → xwîn-.
Aynı biçim hem "yaparım" hem "yapıyorum" anlamını karşılar. Şimdiki zaman yakın gelecek için de kullanılır: "Ez sibê têm" (yarın geliyorum).
Düzensiz fiiller ve gelecek zaman
Sık kullanılan birkaç fiil düzensizdir. "Hatin" (gelmek) fiilinin biçimleri "ez têm, tu têyî, ew tê" şeklindedir. "Zanîn" (bilmek) olumsuzunu düzensiz olarak "nizanim" (bilmiyorum) biçiminde yapar.
Açık bir gelecek için Kurmanci, bi- önekini ya da özel bir gövdeyi alan istek kipiyle birlikte "ê" (veya "dê") kullanır: "Ez ê biçim" (gideceğim), "Ez ê sibê werim" (yarın geleceğim).
| Şahıs | kirin | çûn |
|---|---|---|
| ben | ez dikim | ez diçim |
| sen (tekil) | tu dikî | tu diçî |
| o | ew dike | ew diçe |
| biz | em dikin | em diçin |
| siz (çoğul) | hûn dikin | hûn diçin |
| onlar | ew dikin | ew diçin |
Örnekler
- Ez diçim dibistanê.Okula gidiyorum.
- Tu çi dikî?Ne yapıyorsun?
- Ew bi Kurdî dipeyive.O Kürtçe konuşuyor.
- Em nan dixwin.Ekmek yiyoruz.
- Ez sibê têm.Yarın geliyorum.
- Ez ê sibê werim.Yarın geleceğim.
Kendin dene
Bunun Kurmanci karşılığı ne? Cevabı düşün, sonra kontrol et.
- Okula gidiyorum.
Cevabı göster
Ez diçim dibistanê. - Ekmek yiyoruz.
Cevabı göster
Em nan dixwin. - Yarın geleceğim.
Cevabı göster
Ez ê sibê werim.
Sık yapılan hatalar
- di- önekini unutmak: "ez çim" yanlıştır, şimdiki zaman "ez diçim" olur.
- Şimdiki zamanı mastardan kurmak: "dîtin" fiilinin şimdiki zamanı "didîtim" değil, "dibînim" olur.
- Üçüncü tekil şahıs ekini atmak: "ew diç" değil, "ew diçe".
- Gelecek zamanda "ê" kullanmamak: "gideceğim" "Ez ê biçim" olur; tek başına "Ez biçim" ise "gideyim" anlamına gelir.
Tüm Kurmanci dilbilgisi konuları
İleri okuma
- W. M. Thackston: Kurmanji Kurdish. A Reference Grammar with Selected Readings. Harvard University, 2006.
- Celadet Bedir Khan, Roger Lescot: Grammaire kurde (dialecte kurmandji). Paris, 1970.