Kurmanci'de cinsiyet ve ezafe
Kurmanci'de her isim eril ya da dişildir. Cinsiyeti, bir ismi onu niteleyen kelimeye bağlayan bağlama ekinde (ezafe) görürsün: eril için -ê ("kurê min", oğlum), dişil için -a ("keça min", kızım) ve çoğul için -ên ("hevalên min", arkadaşlarım).
Hangi isimler dişildir?
İnsanları bildiren kelimeler doğal cinsiyeti izler: "jin" (kadın), "keç" (kız) ve "dayik" (anne) dişil; "mêr" (adam), "kur" (oğlan) ve "bav" (baba) erildir. Diğer isimlerde cinsiyet kelimeyle birlikte öğrenilmelidir: "mal" (ev) dişil, "bajar" (şehir) erildir.
Belirsiz isimler
-ek eki ismi belirsiz yapar: "kurek" (bir oğlan), "keçek" (bir kız). Ardından bir sıfat gelirse bağlama eki erilde -î, dişilde -e olur: "kurekî baş" (iyi bir oğlan), "keçeke baş" (iyi bir kız).
Eğik hâlde cinsiyet yine görünür: dişil tekil isimler -ê alır ("li malê", evde). Eril isimler çoğu zaman eksiz kalır ya da ünlüsünü değiştirir ("bajar" → "ji bajêr"); bazı bölgelerde -î eklenir.
Örnekler
- kurê minoğlum
- keça minkızım
- bajarê mezinbüyük şehir
- mala mezinbüyük ev
- hevalên minarkadaşlarım
- kurekî başiyi bir oğlan
- keçeke başiyi bir kız
Kendin dene
Bunun Kurmanci karşılığı ne? Cevabı düşün, sonra kontrol et.
- oğlum
Cevabı göster
kurê min - büyük ev
Cevabı göster
mala mezin - iyi bir kız
Cevabı göster
keçeke baş
Sık yapılan hatalar
- Dişil bir isimle eril ezafe -ê'yi kullanmak: "kızım" "keçê min" değil, "keça min" olur.
- Çoğulda -ê veya -a kullanmak: çoğul ezafe her zaman -ên olur, "hevalên min" örneğinde olduğu gibi.
- Cinsiyeti kelimenin sonundan tahmin etmek: insanları bildiren kelimeler dışında cinsiyet her isimle birlikte öğrenilmelidir.
- Belirsiz ezafeyi unutmak: "iyi bir oğlan" "kurek baş" değil, "kurekî baş" olur.
Tüm Kurmanci dilbilgisi konuları
İleri okuma
- W. M. Thackston: Kurmanji Kurdish. A Reference Grammar with Selected Readings. Harvard University, 2006.
- Celadet Bedir Khan, Roger Lescot: Grammaire kurde (dialecte kurmandji). Paris, 1970.